क्रिप्टोकरन्सी आणि डिजिटल रुपयामध्ये काय फरक आहे ?

Cryptocurrency vs Digital Rupee: क्रिप्टोकरन्सीशी (Crypto currency) स्पर्धा करण्यासाठी भारतात प्रथमच चलन डिजिटल (Digital Rupee) स्वरूपात आणण्यात आले आहे. 1 नोव्हेंबर रोजी डिजिटल रुपी म्हणजेच सेंट्रल बँक डिजिटल करन्सी (CBDC) हा पायलट प्रोजेक्ट म्हणून सुरू करण्यात आला आहे. सध्या रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) काही काळ त्यात येणाऱ्या आव्हानांची चाचपणी करेल आणि पूर्ण खात्री झाल्यानंतर त्याचा वापर सुरू केला जाईल.

RBI ने ते घाऊक व्यवहारांसाठी नुकतेच जारी केले आहे आणि त्याला होलसेल सेगमेंट पायलट प्रोजेक्ट असे नाव दिले आहे. मात्र सर्व काही सुरळीत झाले, तर येणाऱ्या काळात सर्वसामान्य लोकही डिजिटल मनी वापरतील. अशा परिस्थितीत, हे समजून घेणे फार महत्वाचे आहे की डिजिटल रुपया ( Digital Rupee) आणि क्रिप्टोकरन्सीमध्ये ( Crypto currency) काय फरक आहे आणि त्याचा सामान्य लोकांना कसा फायदा होईल?

क्रिप्टोकरन्सी (Crypto currency) आणि डिजिटल रुपयामधील (Digital Rupee) फरक

क्रिप्टोकरन्सी: ही विकेंद्रित डिजिटल मालमत्ता आहे. याद्वारे डिजिटल पद्धतीने व्यवहार करता येतील. ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाद्वारे क्रिप्टोकरन्सी वेगवेगळ्या ठिकाणी साठवली जाते. ब्लॉकचेन ( Blockchain)हे असे तंत्रज्ञान आहे की डिजिटल चलन बनवण्यासोबतच कोणतीही गोष्ट डिजीटल करता येते आणि त्याची नोंद ठेवता येते. हा एक प्रकारचा डिजिटल लेसर आहे. परंतु चिंतेची बाब म्हणजे क्रिप्टोकरन्सीचे नियमन करणारी कोणतीही बँक किंवा इतर संस्था नाही किंवा कोणत्याही सरकारकडून त्यावर देखरेख ठेवली जात नाही. हे पूर्णपणे खाजगी चलन आहे. याशिवाय क्रिप्टोकरन्सीच्या दरात चढ-उताराची परिस्थिती आहे.

डिजिटल रुपी: ( Digital Rupee Kay ahe) डिजिटल रुपयाचे व्यवहारही  क्रिप्टोकरन्सीप्रमाणेच डिजिटल माध्यमातून केले जातील, परंतु यातील सर्वात मोठा फरक म्हणजे तो पूर्णपणे नियंत्रित आहे. याला सरकारने मान्यता ( Government aproval) दिली आहे आणि सरकारच्या पाठिशी असलेली पूर्णपणे कायदेशीर निविदा आहे. यामध्ये आरबीआय नियामक म्हणून असणार आहे. त्याचबरोबर व्यवहारात मदत करण्यासाठी इतर बँका ही यामध्ये सहभागी असतील. डिजिटल रुपी मध्ये कोणत्याही प्रकारची समस्या उद्भवल्यास वित्तीय संस्था हस्तक्षेप करू शकतात. पण क्रिप्टोकरन्सीमध्ये हे शक्य नाही. हे UPI आणि पेमेंट वॉलेटद्वारे केलेल्या डिजिटल पेमेंटपेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहे. त्याच वेळी, डिजिटल चलनात चढउतारांसारखे काहीही होणार नाही. रोख चलनाप्रमाणेच त्याचा वापर होईल. याशिवाय डिजिटल रुपयाचे रोख रक्कमेत सुध्दा रूपांतर करता येते.

डिजिटल रुपया सर्वसामान्यांसाठी आणला असून, रोख रक्कम आपल्याकडे ठेवण्याची गरज कमी होईल किंवा अजिबात गरज पडणार नाही.

हे मोबाईल वॉलेटमध्ये सहज ठेवता येते. तुम्ही कुठेही डिजिटल मनी वापरू शकता. ज्या प्रकारे डेबिट कार्ड, क्रेडिट कार्ड, ऑनलाइन पेमेंट सर्वत्र स्वीकारले जाते, त्याचप्रमाणे डिजिटल मनी देखील स्वीकारले जाऊ शकते.

बनावट नोटांच्या समस्येपासून सुटका होईल. कागदी नोटा छापण्याचा खर्च वाचेल. याशिवाय, अधिकृत नेटवर्कमध्ये होणारे सर्व व्यवहार सरकारच्या नोटीस अंतर्गत असतील.

ज्या प्रकारे नोटा जुन्या होतात, खराब होतात किंवा कापून फाटतात, डिजिटल चलनात अशी कोणतीही अडचण येणार नाही.

त्याच्या वापरामुळे कॅशलेस व्यवहारांना प्रोत्साहन मिळेल आणि यामुळे बँकिंग क्षेत्रात सकारात्मक बदल होईल. डिजिटल मनी अशा प्रकारे आणण्यात येणार आहे की ते इंटरनेटशिवायही वापर करता येईल. सध्याच्या चलनी नोटांची व्यवस्था संपवण्यासाठी डिजिटल रुपया येत नसून, लोकांना व्यवहारात दुसरा पर्याय मिळावा म्हणून डिजिटल रुपी आणली आहे. त्याचबरोबर ज्या लोकांना डिजिटल व्यवहार करण्यात अडचण येत आहे, त्यांना डिजिटल मनी रोखीत रूपांतरित करण्याची सुविधा देखील मिळणार आहे.